Karol Kalita de Brenzenheim RĘBAJŁO

Karol Kalita de Brenzenheim urodził się 3 listopada 1830 roku w Komarnie, w ówczesnej Galicji. W wieku 12 lat rozpoczął naukę w gimnazjum ojców Bernardynów we Lwowie, w której uczyła się patriotyczna młodzież lwowska, co spowodowało, że wkrótce po zakończeniu edukacji zaangażował się w przygotowania do planowanego powstania 1846 roku. Plany powstańcze zakończyły się jednak fiaskiem, a Karol na kilka tygodni został aresztowany przez władze austriackie. Mając do wyboru więzienie, lub służbę w armii cesarskiej, wybrał to drugie i wstąpił w szeregi 9 pułku piechoty stacjonującego w Stryju. W pułku jako element politycznie niepewny przeszedł ciężką służbę, przez co wycieńczony organizm podupadł na zdrowiu. Stan był na tyle poważny, że władze wojskowe na skutek interwencji rodziny zgodziły się na dłuższe urlopowanie młodego żołnierza. W 1848 r. wstąpił w szeregi Pierwszego Pułku Ułanów, wchodzącego w skład Legionu Polskiego, dowodzonego przez generała Józefa Wysockiego. Po upadku powstania węgierskiego, w sierpniu 1849 r. resztki polskich oddziałów zmuszone były przekroczyć granicę i przejść do kontrolowanej przez Turcję Serbii. Oddziały rozwiązano, a Kalita został internowany na terenie Bułgarii. Po zwolnieniu, nie mogąc wracać do Galicji, pozostał na emigracji aż do 1852 r., kiedy to władze austriackie obiecały Polakom amnestię. Wiosną 1863 roku, na wieść o wybuchu powstania dotarł do Krakowa, skąd ruszył ku granicy z Rosją. Dołączył do powstańców dowodzonych przez Aleksandra Taniewskiego pseudonim „Tetera”.

Wtedy też zaczął używać pseudonimu „Rębajło”, który zaczerpnął z mickiewiczowskiego „Pana Tadeusza”. W sierpniu 1863 r. dowodzeni przez „Teterę” powstańcy w okolicach Wąsowa stoczyli zakończoną porażką bitwę z przeważającymi siłami rosyjskimi, ponosząc ciężkie straty. „Rębajło” walczył na pierwszej linii. Został kontuzjowany i dostał się do niewoli, z której udało mu się wydostać i przedrzeć do Galicji. Po wyzdrowieniu, rozkazem Wydziału Wojny Rządu Narodowego został mianowany kapitanem i zorganizował swój własny oddział, z którym operował w powiecie miechowskim i rejonie Pińczowa, gdzie miał zamiar szkolić podległych sobie powstańców. W krótkim czasie partia podległa „Rębajle” wzmocniła się nowymi rekrutami pod względem uzbrojenia i wyposażenia. Na początku stycznia 1864 r. powstańcom udało się odeprzeć atak rosyjski i zmusić do odwrotu żołnierzy rosyjskich w kierunku Iłży. Ścigani Rosjanie próbowali stawiać opór, ale brawurowe ataki kosynierów przyniosły im dotkliwe straty. Ostatecznie powstańcy opanowali prawie całe miasto, zdobyli wiele broni, Rosjanie w popłochu się wycofali, a rosyjski dowódca został śmiertelnie ranny. W przegranej bitwie pod Opatowem będący chorym Kalita udziału nie wziął, a po powrocie do oddziału dalszą walkę uznał już za niemogącą przynieść sukcesu. Po upadku powstania udał się na emigrację do Rumunii, a następnie do Turcji, gdzie pracował jako inżynier robót drogowych. W roku 1871 wraca do Galicji. Zamieszkuje we Lwowie, zostaje zarządcą magazynów materiałowych przy rozbudowującej się kolei. Później otrzymuje posadę pisarza, a następnie kasjera dyrekcji szpitalu na Kulparkowie. Po przejściu na emeryturę aktywnie działał w Towarzystwie Weteranów Powstania Styczniowego. Wydał wspomnienia będące zapisem jego udziału w Powstaniu.

Karol Kalita de Brenzenheim doczekał się wolnej Polski, która najpierw zrzuciła zaborcze kajdany, a następnie obroniła Lwów podczas wojny z Ukraińcami. Zmarł 25 maja 1919 roku we Lwowie i pochowany został na cmentarzu Łyczakowskim.

Nagrania audio powstały w ramach realizacji projektu „Tu jest Polska - pielęgnowanie pamięci, popularyzowanie wiedzy” realizowanego przez Fundację Wolność i Demokracja. Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2023. Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. The publication expresses only the views of the authors and cannot be equated with the official position of the Chancellery of the Prime Minister.

Audiobook „Wspomnienia powstańca 1863. płk Karol Kalita de Brenzenheim »Rębajło« »Ze wspomnień krwawych walk«” jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Autorów i Fundacji Wolność i Demokracja.

Utwór powstał w ramach zlecania przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów zadań w zakresie wsparcia Polonii i Polaków za granicą w 2023 roku.

Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji i o posiadaczach praw.

Czytaj także: 

• Wspomnienia Karola Kality (w tym rękopisy) w bibliotece Polona