poniedziałek, 27 kwiecień 2020 04:13

Wojskowa trzytonowa ciężarówka Tatra 128

Napisane przez Letheko
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Tatra 128 była trzytonową, dwuosiową ciężarówką, zaprojektowaną i zbudowaną przez Zakłady Tatra w Koprzywnicy, na specjalnie zamówienie armii czechosłowackiej. Podstawą konstrukcyjną była większa, produkowana już od lat Tatra 111.

Tatra 128 w wersji skrzyniowej

Geneza projektu:

W 1947 roku Sztab Generalny Armii Czechosłowackiej (ČSLA) ogłosił wymagania dla nowych typów pojazdów, które zastąpią niezadowalający oraz rozdrobniony i mocno mieszany park maszynowy, jaki pozostał po działaniach wojennych. Podstawowym samochodem miał być średni samochód terenowo-ciężarowy o ładowności 3 ton w terenie i 5 ton na drodze. Projekt nowego samochodu oznaczonego V3T (wojskowy 3-tonowy) miał opracować Autovývoj Mladá Boleslav, miał on być oparty na rozwiniętym projekcie cywilnej Pragi N5T. W czasie gospodarki centralnie sterowanej powstało zjednoczenie ČZAL (Czechosłowackie zakłady samochodowe i lotnicze, itp), w budowę samochodu miała być zaangażowana cała socjalistyczna gospodarka. Zgodnie z założeniem produkcja samochodu miała się rozpocząć pod koniec lata 1950 roku. Ostatecznie terminu nie udało się dotrzymać i po wielu perypetiach władze przeniosły produkcję i odpowiedzialność za projekt V3T do Zakładów Tatra w Koprzywnicy. Kierownictwo Tatry sprzeciwiło się tej decyzji, głównie z powodu niezgodności technologicznej z istniejącą produkcją, a także z powodu przekonania o nieodpowiedniej koncepcji modelu V3T oraz niedojrzałości prototypu V3T. Zakłady Tatra postanowiła zaprojektować własny samochód, który przewyższałby model V3T i mógłby być produkowany przez Tatrę.

W wyniku takiego myślenia oraz bardzo napiętego terminu realizacji projektu, powstał model Tatra 128. Do jego budowy wykorzystano większość podzespołów produkowanego większego modelu Tatra 111, spowodowało to bardzo szybkie wdrożenie samochodu Tatra 128 do produkcji oraz wywołanie wiele nieuchronnych wad, które po dwóch latach wymusiły zakończenie produkcji.

 

Silnik

Tatra 128 jest napędzana wysokoprężnym sinikiem V 8 [∢75°], chłodzonym powietrzem oznaczonym T-108 z  rozrządem (koła zębate) OHV oraz bezpośredni wtryskiem. Silnik ma pojemność skokową 9883 cm³ (średnica cylindra 110 mm, skok 130 mm). Maksymalną moc 96 kW (130 KM) osiąga przy 2000 obr/min. Współczynnik kompresji wynosi 16,5: 1. Jest to skrócony o 4 cylindry silnik V 12 typu T-111 stosowany do napędu Tatry 111 oraz 147.

Oddzielne żebrowane cylindry tłokowe wykonane są z żeliwa szarego, głowice ze stopu aluminium. Wał korbowy składa się z osobnych pięciu wykorbień połączonych z sobą śrubami (łatwość remontu w trudnych warunkach) i osadzony w pięciu łożyskach tocznych w suchej skrzyni korbowej. Smarowanie odbywa się obiegowo pod ciśnieniem. Sucha miska olejowa jest znakiem charakterystycznym dla wszystkich silników z rodziny Tatra, taka konstrukcja umożliwia pracę silnie przechylonego silnika, podczas jazdy lub postoju w trudnym terenie. Chłodzenie zapewniają dwa wentylatory osiowe napędzane od wału korbowego za pomocą dwóch pasów klinowych. Zbiornik paliwa o pojemności 100 l oleju napędowego znajduje się po prawej stronie ramy. Paliwo przepływa przez pompę paliwową napędzaną od wałka rozrządu, filtr filcowy do rzędowej pompy wtryskowej. Dwa mokre filtry powietrza, szczelinowy pełno-przepływowy filtr oleju. Silnik zabudowany wzdłużnie z przodu nad osią.

Podstawowe parametry T-108

  • Oznaczenie - T 108
  • Rodzaj - czterosuwowy, wysokoprężny
  • Układ chłodzenia - wymuszony, powietrzem. Dwa wentylatory napędzane paskami klinowymi
  • Regulacja chłodzenia - dwie żaluzje na osłonie silnika, przednia i górna
  • Liczba i ułożenie cylindrów - 8 V pod kątem 75 º  
  • Średnica cylindra x skok tłoka - 110 x 130 mm
  • Pojemność skokowa - 9 884 cm³
  • Kolejność wtrysku - 1-6-3-5-4-7-2-8 bezpośredni wtrysk paliwa
  • Pompa wtryskowa - rzędowa 8 sekcyjna Motorpal FJ 1 C 1 N
  • Rozrząd - OHV
  • Stopień kompresji - 16,5:1
  • Moc maksymalna - 95.7 kW przy 2000 obr/min
  • Moment maksymalny - b.d.
  • Zużycie paliwa - 29 l/100 km, oleju - 0,25 l/100 km
  • Układ smarowania - wymuszony, obiegowe, sucha skrzynia korbowa
  • Ciśnienie robocze oleju - 1,5 - 3,5 atm
  • Pojemność układu smarowania - 18 litrów
  • Instalacja elektryczna - 12 V, prądnica 2 x 200 W, PAL-Magneton 02.9057.55 w obu wentylatorach, rozrusznik 24 V, 4,4 kW
  • Masa własna - 720 kg

Silnik T-108 był stosowany także w nieco zmodyfikowanej formie w autobusie górskim Tatra-Karosa HB 500, nazywanym „Abisyńskim”, gdzie był montowany z tyłu nadwozia. Silnik T-108 był używany do napędu sprężarek powietrza, agregatów prądotwórczych oraz łodzi motorowych. W zastosowaniach stacjonarnych był wyposażony w chłodnicę oleju.

Układ elektryczny 12 V z plusem na masie, rozrusznik silnika o napięciu 24 V, 4.4 kW, zasilany jest przez przekaźnik szeregowy akumulatorów. Samochód jest wyposażony w dwie prądnice 12 V o mocy 200 W zabudowane centralnie w wentylatorach chłodzących oraz dwa akumulatory 12 V 115 Ah.

Przekrój silnika V 8 T-108 do samochodu Tatra 128

Silnik V8 typu T-108 zabudowany w samochodzie Tatra 128

Silnik V8 typu T-108 zabudowany w samochodzie Tatra 128 

By Rios - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15648988

Poniżej typowa dla tamtych czasów konstrukcja wału korbowego. Poszczególne wykorbienia składają się w gniazda i są skręcane śrubami. Był to system wygodny dla serwisu dokonującego naprawy w różnych warunkach polowych, także dla producenta samego wału korbowego. Widać ułożyskowanie wału na dużych łożyskach tocznych. System nie do zniszczenia. Panewki ślizgowe występują tylko na czopach korbowych. Na zakończeniu wału widać odrzutnik oleju oraz labiryntowe uszczelnienie na kole zamachowym.

Uwaga! Rysunek poglądowy przedstawia fragment wału korbowego z rzędowego silnika T-912

Skręcany z elementów wał korbowy silnika T-912 do samochodu Praga V3S

Na zdjęciach doskonale widać prądnice zamontowane w wentylatorach, jest to rozwiązanie z wcześniejszych silników widlastych Tatry. Było to spowodowane zbyt mała mocą pojedynczej prądnicy oraz potrzebą eliminacji zbyt wielu napędowych pasków klinowych. W późniejszych konstrukcjach, po upowszechnieniu się alternatorów (prądnic prądu zmiennego) o dużo większej mocy, stosowany jest pojedynczy alternator oraz jeden  centralny wentylator układu chłodzenia. Silnik T-108 jak widzimy jest wyposażony w jedno-tłokowy kompresor powietrza. Na zdjęciu widać obudowę filtra paliwa (wewnątrz był wymienny wkład filcowy) odpowietrzającą pompę podającą, a za nimi centralnie umieszczoną pompę wtryskową. Nakrętka mocująca koła pasowe na wale korbowym, tradycyjnie jest wyposażona w sprzęg korby rozruchowej.

Silnik V8 typu T-108 zabudowany w samochodzie Tatra 128

By Rios - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15648976

W układzie olejowym pracował pełnoprzepływowy filtr szczelinowy oleju. Zestaw szczelin pomiędzy blaszkami czyścił grzebień umieszczony na osi poruszanej dźwignią połączoną linką z pedałem sprzęgła lub dźwigni zmiany biegów. Co jakiś czas należało go wymontować i przepłukać. Słaba filtracja oleju w połączeniu ze słabymi parametrami ówczesnych olejów silnikowych, powodowała szybkie zużycie par trących. Za filtrację powietrza odpowiedzialne były dwa mokre filtry powietrza, po jednym kolektor ssący. Cyklonowa obudowa wymuszająca ruch powietrza w kierunku lustra oleju, osadzający zanieczyszczenia w lustrze oleju plus siatka zapobiegająca przedostaniu dużych zanieczyszczeń. W okresach eksploatacyjnych, należało wymyć siatkę, obudowę z zanieczyszczeń oraz nalać nowy olej. Dla współczesnych czytelników, rozwiązania filtrowania powietrza, paliwa oraz oleju wydają się być bardzo spartańskie. Niewystarczająca jakość filtracji powodowała niskie przebiegi międzynaprawcze.

Filtr szczelinowy oleju silnikowego

Kabina i nadwozie Tatra 128:

  • Kabina całkowicie metalowa, pierwsza w historii produkcji samochodów ciężarowych Tatra
  • Przednie szyby otwierane, dzielone o ujemnym kącie pochylenia
  • Nad siedzeniem pasażera wyposażona w okrągły właz
  • Drzwi kabiny otwierane do tyłu (zawias na przednim słupku) rzadkie rozwiązanie w tych czasach
  • Zabudowa skrzyniowa,drewniano metalowa z plandeką brezentową.
  • Zabudowy specjalne, warsztatowe, sztabowe, medyczne, i inne
  • Wersja Tatra 128 N została wyposażona w 6 000 kg (przy zastosowaniu rolki) wciągarkę z lina o długości 60 metrów

Podwozie:

  • Podstawą podwozia jest stalowa rura nośna systemu Tatra, wyposażona z przodu w kołnierz dla silnika oraz zespołu przekładni. Obie osie (mosty) napędzane, resorowane na ukośnych półeliptycznych sprężynach płytkowych. Mosty z wahliwymi półosiami. Tylna oś jest wyposażona w mechaniczną blokadę mechanizmu różnicowego. Rozstaw kół przednich i tylnych wynosi 1800 mm, rozstaw osi 3950 mm. Prześwit pod osiami wynosi 335 mm. Mosty napędowe identyczne z mostami Tatry 111 z wyjątkiem przełożenia głównego reduktora.
  • Samochód jest wyposażony w pneumatyczne hamulce bębnowe na wszystkich kołach. Bębnowy hamulec postojowy zamontowany na skrzyni biegów. Felgi 10 x 20" opony o wymiarach 12 × 20"
  • Przekładnia kierownicza śrubowa bez wspomagania

Skrzynia biegów

Sprzęgło jest suche jedno tarczowe, pięciobiegowa (4 + 1) niezsynchronizowana skrzynia biegów oraz dwubiegowa przekładnia redukcyjna pochodzące z samochodu Tatra 111. Prawdopodobnie przełożenia skrzyni biegów były zmienione w stosunku do wyjściowej skrzyni biegów z modelu 111.

Przekrój redukcyjnej skrzyni biegów Tatra 128

Przekrój skrzyni biegów Tatra 128, 111 oraz 147

Przedni układ napędowy, reduktor mostu z uchylnymi półosiami samochodu Tatra 128

Przednie zawieszenie i układ kierowniczy samochody Tatra 111 oraz Tatra 128

Przednie zawieszenie i układ kierowniczy samochody Tatra 111 oraz Tatra 128

 

Zawieszenie samochodu Tatra 128

Zawieszenie samochodu Tatra 128  

Podstawowe wymiary Tatra 128:

  • Długość - 6540 mm
  • Szerokość - 2270 mm
  • Wysokość - 2585 mm (z plandeką 2915 mm)
  • Prześwit - 345 mm
  • Masa własna - 6020 kg (z wciągarką 6360 kg)
  • Ładowność - 3000 kg
  • Prędkość maksymalna: 70-80 km/godz
  • Zużycie paliwa - 29 litrów/100 km (szosa)
  • Zdolność brodzenia - 1000 mm

Deska rozdzielcza Tatra 128

Tatra 128 tablica rozdzielcza

Tatra 128 tablica rozdzielcza

By Pavol Frešo – flickr.com, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=39793351

Tatra 128 - tablica przyrządów, opis manipulatorów

1. Skrzynki bezpieczników, 2. Kontrolka świateł szosowych, 3. Kontrolka ciśnienia smarowania, 4. Włącznik lewej wycieraczki szyby, 5. Włącznik prawej wycieraczki szyby, 6. Włącznik oświetlenia wskaźników, 7. Włącznik lampy do czytania map (poz.25), 8. Włącznik oświetlenia górnego kabiny, 9. Przyciskowy włącznik rozrusznika, 10. Przełącznik kierunkowskazów, 11. Uchwyt otwierania górnej żaluzji maski silnika, 12. Uchwyt otwierania przedniej żaluzji maski silnika, 13. Szybkościomierz, 14. Kontrolki ładowania, 15. Dwuobwodowy manometr ciśnienia powietrza w układzie hamulcowym, 16. Włącznik napędu wciągarki (tylko w modelu 128 N), 17. Wskaźnik temperatury oleju, 18. Stacyjka, 19. Włącznik świateł pozycyjnych, 20. Dźwignia ręcznej regulacji obrotów silnika, 21. Dźwignia przestawiacza wtrysku, 22. Gniazdo lampy przenośnej, 23. Amperomierz ładowania, 24. Dźwignia powietrznego hamulca wciągarki (tylko w modelu 128 N), 25. Lampa do czytania mapy

Projekt wojskowego samochodu Tatra 128 nie spełnił pokładanych w nim nadziei. Z uwagi na fakt, że Tatra 128 była w głównej mierze zbudowana z podzespołów Tatry 111, czyli samochodu o trzykrotnie większej ładowności i wielkości. Tara 128 była ona po prostu zbyt ciężka, wytrzymała i solidna jednak zbyt przewymiarowana. Powodowało to duże zużycie paliwa oraz stosunkowo mała zdolność terenową w grząskim gruncie, przy doskonałej zdolności terenowej na nawierzchniach twardych i suchych. Producent podjął się prób modyfikacji i sprostania wymogom armii. Powstały kolejne prototypy, był to model Tatra 128 N wyposażona w wciągarkę (siła uciągu 6000 kg, lina 60 m), model Tatra 130 z dwoma mostami tylnymi (pojedyncze koła) oraz model Tatra 131 wyposażony w tylny most napędowy wyposażony w koła bliźniacze. Wszystkie wspomniane prototypy nie spełniały oczekiwań i nie zostały zatwierdzone do seryjnej produkcji. Projekt Tatra 128 został zamknięty 31 grudnia 1952 roku. Samochody Tatra 128 były sukcesywnie wycofywane do cywila, gdzie długie lata, zabudowane cywilnymi nadwoziami, pracowały głównie jako wywrotki na budowach.

Na poniższym filmie bardzo rzadki model Tatra 130 z 3 mostami napędowymi, dwa tylne z pojedynczymi kołami. (modele 1:14) Strona projektu StarPower

Wymiary samochodu Tatra 128

Źródła:

Reklama:

Czytany 5350 razy

Skomentuj

Upewnij się, że zostały wprowadzone wszystkie wymagane informacje oznaczone gwiazdką (*). Kod HTML jest niedozwolony.

 

Polecane witryny

Forum GNOMONIKA

Tematy na blogu

TwojaHistoria.pl

  • Szczęśliwa Ferrara. To miasto zdołało oprzeć się czarnej śmierci…
    04 grudzień 2020
    „A wtedy kipiały ich uda i ramiona […]. Zakażał się cały organizm, tak że pacjent gwałtownie wymiotował krwią. Wymioty trwały nieprzerwanie przez trzy dni, bez jakichkolwiek oznak ozdrowienia, a następnie pacjent umierał” – pisał franciszkanin Michael Piazza, oddając grozę męczarni pierwszych ofiar czarnej śmierci. Półwysep Apeniński zdaje się nie mieć szczęścia, jeśli chodzi o choroby...
  • Wygrać – zanim przyjdą rachunki. Jaką rolę odegrał Helmut Kohl w zjednoczeniu Niemiec?
    02 grudzień 2020
    Rok 1990 miał być początkiem dobrobytu wszystkich Niemców. Tak zapewniał Helmut Kohl, opowiadając o „kwitnących krajobrazach”. 2 grudnia wyborcy z obu krajów mu uwierzyli. Ale rachunek za zjednoczenie i tak przyszło im zapłacić. 8 lipca 1990 roku, Stadio Olimpico w Rzymie. Mija 85. minuta finałowego meczu na Mundialu. Zmagają się drużyny Republiki Federalnej Niemiec i...
  • Żelazna Dama płacze… Kulisy dymisji Margaret Thatcher
    28 listopad 2020
    Był 28 listopada 1990 roku. Margaret Thatcher ze łzami w oczach opuszczała dom pod jednym z najsłynniejszych adresów na świecie, Downing Street 10. Mieszkała tam od 1979 roku. Rządziła krajem 11 lat. Władzy pozbawiło ją najbliższe otoczenie – zawsze już uważała to za zdradę. Była jedną z najbardziej charakterystycznych postaci epoki. Trzykrotnie poprowadziła swoją partię...
  • Jak sproszkowany nos Sfinksa pomógł dowieść… istnienia atomów?
    26 listopad 2020
    Wielkie odkrycia mają to do siebie, że nie zawsze od razu zdajemy sobie sprawę z ich znaczenia. Dokładnie tak było w przypadku ciekawych obserwacji poczynionych przez pewnego naukowca pracującego na początku XIX wieku, który… zobaczył pod mikroskopem dowód na istnienie atomów! Robert Brown należy do najznamienitszych naukowców związanych z botaniką oraz… dochodzeniem do podstawowych mechanizmów...

 

 

 

Kopalnia Wiedzy

Ciekawe informacje z wielu dziedzin nauki
  • Uczeni z Uniwersytetu Warszawskiego pomogli stworzyć najnowszą mapę nieba z misji Gaia
    04 grudzień 2020
    Europejska Agencja Kosmiczna opublikowała najnowszą mapę nieba stworzoną na podstawie danych misji Gaia. Niezwykle precyzyjna mapa ma objętość 1 petabajta i zawiera szczegółowe dane o 2 miliardach gwiazd naszej Galaktyki. W pracach misji uczestniczą astronomowie z Uniwersytetu Warszawskiego.
  • Superpioruny – rzadkie, potężne i powstają inaczej niż standardowe wyładowania atmosferyczne
    04 grudzień 2020
    Superpioruny, rzadko występująca i niezwykle potężna forma wyładowań atmosferycznych, mogą być ponad 1000-krotnie jaśniejsze niż zwykłe pioruny. A mechanizm ich powstawania jest odmienny od standardowych piorunów, donoszą amerykańscy naukowcy.
  • Jak zachęcić bociana do zasiedlenia gniazda? Pobielić brzegi lokum wapnem sadowniczym
    04 grudzień 2020
    Jak zachęcić bociany, by zajmowały gniazda? Kiedyś ludzie wkładali do nich bułki zwane busłowymi łapami (busioł to dawniej w gwarze bocian). Polscy i brytyjscy naukowcy opisali w Journal for Nature Conservation inny prosty zabieg - obielenie przed przylotem bocianów boków gniazda wapnem sadowniczym. Można go zastosować podczas przenoszenia gniazd z dachów i starych drzew na słupy. Wtedy relokacja gniazda, nawet na odległość ponad 100 metrów, nie jest problemem i możemy mieć niemal pewność, że bociany po powrocie z zimowiska osiedlą się w tym miejscu.
  • Eksperci: niepokojąco wzrasta liczba udarów mózgu wśród osób młodych
    04 grudzień 2020
    Wśród ludzi młodych niepokojąco wzrasta liczba udarów mózgu – alarmują eksperci w ramach ogólnopolskiej kampanii #MłodziPoUdarze. W Polsce udary zajmują trzecie miejsce pod względem ogólnej śmiertelności oraz stanowią pierwszą przyczynę trwałej niepełnosprawności wśród osób po 40. roku życia. Coraz częściej występują jednak również u osób młodych, w wieku dwudziestu i trzydziestu kilku lat.

 

 

Średniowiecze – CiekawostkiHistoryczne.pl

  • Książki oprawione w ludzką skórę – makabra czy… romantyczny gest?
    23 listopad 2020
    Co byście powiedzieli, gdyby ktoś, chcąc wyrazić swoją miłość, podarował wam cząstkę siebie? Dosłownie! Na przykład w formie romantycznych sonetów elegancko oprawionych w… ludzką skórę. Brzmi jak historia z horroru? Niekoniecznie. Nasi przodkowie żyli w przekonaniu, iż marnowanie ładnych kawałków ich skóry to nie zawsze dobry pomysł.  Historie o wykorzystywaniu ludzkiej skóry do wytwarzania książek...
  • Rycerze Templum. Sekrety najbardziej tajemniczego zakonu rycerskiego w dziejach
    20 listopad 2020
    „Każdy z was składał ślub ubóstwa, wyrzekając się osobistej własności, ale jako wspólnota zakonna chcecie mieć wszystko” – grzmiał biskup Akki Jacques de Vitry, wzburzony brakiem umiaru w zdobywaniu dóbr świata doczesnego przez Ubogich Rycerzy Chrystusa. Rzeczywiście, majątek wyniósł templariuszy do niebywałej potęgi, ale też sprowadził na nich tragiczny koniec. Templariusze byli jednym z najbardziej...
  • TAJEMNICE TEMPLARIUSZY
    19 listopad 2020
    Polsat Viasat History ujawnia sekrety najbardziej tajemniczego i potężnego zakonu rycerskiego średniowiecza-templariuszy. W programie poznamy historię powstania zakonu od jego dojścia do bogactwa do upadku po oskarżeniach o herezję; od rytuałów i tradycji średniowiecznego rycerstwa, przez kampanię eksterminacyjną przeciwko nim, po ich rzekome potajemne przetrwanie i oficjalne dziedzictwo łączące Ziemię Świętą i cały kontynent europejski....
  • Czysta grzesznica i brudna święta. Jak często kąpały się kobiety w średniowieczu?
    15 listopad 2020
    Czy kobiety w wiekach średnich zarastały brudem? Te pobożne tak! W liście do biskupa Altino Heliodora św. Hieronim zawarł swój słynny komentarz: „Czy twa skóra jest twarda i łuszcząca, ponieważ nie zażywasz już kąpieli? Ten, kto raz dostąpił chrztu świętego, nie musi kąpać się ponownie”. Na ciałach pobożnych chrześcijanek odkładała się więc gruba warstwa nabożnych...

 

208317 (349)

OpenStreetMap® to projekt open data, rozpowszechniany na licencji Open Data Commons Open Database License (ODbL) przez OpenStreetMap Foundation (OSMF).

Możesz swobodnie kopiować, rozpowszechniać, przekazywać innym i dostosowywać nasze dane, pod warunkiem podania OpenStreetMap i jego autorów jako źródła. Jeśli zmienisz, przekształcisz lub wykorzystasz nasze dane, wynik swojej pracy możesz rozpowszechniać tylko na podstawie tej samej licencji.

Pełny tekst licencji dokładnie opisuje twoje prawa i obowiązki.

Nasza dokumentacja rozpowszechniana jest na warunkach licencji Uznanie autorstwa na tych samych warunkach 2.0 (CC BY-SA 2.0).

lub Map

Kontakt: letheko@letheko.pl