Char Saint-Chamond rysunek z oryginalnej instrukcji obsługi wydanej w 1917 roku [Gallica BnF]

Przekrój francuskiego czołgu Saint-Chamond

Czołg Saint-Chamond był projektem armii francuskiej mającym konkurować z czołgiem Schneider CA1, który miał zostać podstawowym czołgiem armii francuskiej. Prototyp czołgu St. Chamond został wybudowany jesienią 1916. Ważył prawie 20 ton, a po zamontowaniu dodatkowego pancerza 24 tony. Miał 791 cm m długości (z działem 893 cm), 267 cm szerokości oraz 235 cm wysokości. Czołg został zaprojektowany przez płk. Emila Rimailho. Powstał w oparciu o przedłużone podwozie traktora Holt Caterpillar. Do oryginalnego zawieszenia dodano trzeci wózek bieżny z trzema kółkami. Wydłużenie zawieszenia okazało się konieczne z uwagi na zwiększenie przez Niemców szerokości okopów do 250 cm. Dłuższe podwozie pozwoliło także na zamontowanie działa 75 mm, także konstrukcji płk Emila Rimailho.

Pomimo wydłużonych gąsienic, duży opancerzony kadłub, powodował, że czołg miał bardzo duże zwisy przednie oraz tylne. Zwisy spowodowały bardzo kiepskie właściwości jezdne. Aby poprawić dzielność terenową dodano z przodu i tyłu drewniane rolki podporowe (widoczne na powyższym przekroju). mające zapobiec zapadaniu się kadłuba w miękkie podłoże. W warunkach poligonowych wszystko wydawało się działać poprawnie, jednak w warunkach frontowych, to rozwiązanie zupełnie zawiodło. Czołg Saint Chamond miał napęd spalinowo-elektryczny. Czterocylindrowy, 1 - gaźnikowy, bezzaworowy (patent Charlesa Yale'a Knighta), chłodzony cieczą, silnik benzynowy Panhard i Levassor o mocy 90 KM przy 1450 obr/min., napędzał prądnicę, a ta z kolei napędzała dwa silniki elektryczne prądu stałego o mocy 52 kW, po jednym na każdy tor gąsienicowy. Elektryczny napęd ułatwiał kierowanie czołgiem, umożliwiał płynną zmianę prędkości (bez skrzyni biegów), szybką zmianę kierunki jazdy przód-tył z możliwością wykorzystania pełnej prędkości w obu kierunkach oraz błyskawiczne realizowanie manewru zawracania w miejscu.

Niestety konstrukcja układu napędowego była delikatna oraz mocno usterkowa. Czołg najlepiej opisują słowa żołnierzy pełniących w nim służbę ,,Ogromny St. Chamond, potężny niszczyciel na zbyt krótkich gąsienicach, który miał wielkie możliwości, oprócz jednej – nie można było nim jeździć."

Francuski czołg St. Chamond M16

Czołg Saint-Chamond eksponowany na dziedzińcu Les Invalides, aby zachęcić przechodniów do zakupu bonów wojennych. [fot. Gallica BnF]

Pancerz był nitowany ze stalowych płyt walcowanych o grubości:

  • kadłub z przodu - 11,5 mm
  • kadłub boki - 8,5 mm w wersji M2 plus dodatkowe blachy 8,5, w sumie - 17 mm
  • tył - 8,5 mm
  • dach - 5,5 mm w wersji M2 plus dodatkowe blachy 8,5, w sumie - 13 mm

Zawieszenie typu Holta na sprężynach walcowych, moc jednostkowa wynosiła 3,75 KM/t [4,5 KM/t] nacisk na podłoże 0,79 kG/cm², szybkość drogowa 12 km/h w terenie ok. 4-5 km/h, pojemność zbiornika paliwa 250 litrów, zasięg około 60 km lub 8 godzin manewrów.

Załogę czołgu stanowiło 9 żołnierzy - dowódca, amunicyjny, mechanik, 2 działonowych oraz 4 strzelców karabinów maszynowych.

Zdolność pokonywania przeszkód: szerokość rowu - 180 cm, wysokość prostopadłej przeszkody - 38 cm. Zdolność pokonywania wzniesień - 32%. Uzbrojenie: 1 armata Saint-Chamond L12CTR DCA45 kal. 75 mm (zapas amunicji 106 szt.), 4 karabiny maszynowe Hotchkiss model 1914 kal. 8 mm (zapas amunicji 7488 szt.)

Pierwszy egzemplarz wyjechał z fabryki 7 września 1916 roku. Pierwsze użycie bojowe nastąpiło 1 maja 1917 roku podczas natarcia w rejonie Conde-sur-Aisne. Kolejne użycie czołgu St Chamond wspierającego natarcie piechoty miało miejsce 5 maja 1917 roku pod Moule de Lafflaux. Poważna wada konstrukcji, zbyt duży zwis przedni, od razu się ujawniła. Spośród 16 czołgów St Chamond, które brały udział w ataku, 15 utknęło podczas próby przekroczenia niemieckich okopów.

Do końca wojny wyprodukowano 400 sztuk (165 szt. St. Chamond M1 + 235 szt. St. Chamond M2)

Warianty produkcyjne:

  • Saint Chamond M1 (dach płaski + działo 75 mm L12C TR St Chamond)
    Saint Chamond M2 (dach dwuspadowy + działo 75 mm Schneider Mle 1912 lub działo 75 mm Mle 1897)
    Ciągnik techniczny Saint Chamond (bez działa)

Po wojnie projekt czołgu St.Chamond został zarzucony, a w służbie pozostało jedynie 72 egzemplarzy.

Producentem czołgu St.Chamond była francuska firma zbrojeniowa Saint Chamond

Francuska firma zbrojeniowa Saint Chamond 

Saint Chamond to potoczna nazwa firmy Compagnie des Forges et Acieries de la Marine et d‘Homecourt w Saint-Chamond we Francji. Firma rozpoczęła swoją działalność na początku XIX wieku. Produkowała wysokiej jakości płyty pancerne od 1880, osie kolejowe, parowozy, wyposażenie dla francuskiej marynarki, a później także amunicję przeciwpancerną oraz sprzęt artyleryjski. W sprzęt artyleryjski zaopatrywała między innymi w 1902 armię meksykańską, a w 1913 roku belgijską. Opracowała w czasie I wojny światowej wiele wzorów wież obrotowych, które były przeznaczone do montażu dział okrętowych. Powstał w niej jeden z pierwszych czołgów francuskich, tytułowy Saint Chamond Model 16. W 1918 roku opracowała samobieżną haubicę o kalibrze 240 mm, na podwoziu gąsienicowym z napędem elektrycznym, zasilaną przewodowo z generatora zabudowanego na pojeździe towarzyszącym haubicy. Po zakończeniu I wojny światowej firma zaprzestała produkcji czołgów oraz uzbrojenia artyleryjskiego.

Po zakończeniu I wojny światowej firma zaczęła produkcję przemysłowych lokomotyw parowych a od 1935 roku także elektrycznych. Produkcja lokomotywy została zakończona w 1968 roku, ostatnim produktem był elektrowóz spalinowy typu A1AA1A 68000 zbudowany dla SNCF. Firma po wielu fuzjach i przekształcenia ostatecznie, w wyniku bankructwa zniknęła z rynku 

Galeria zdjęć czołgu Saint-Chamond z serwisu Landships II, Chars-francais oraz Commons wikimedia

Użytkownicy: Francja, Włochy, USA, Rosja, Hiszpania.

Źródła:

Tekst udostępniony na licencji CC BY-SA 4.0 PL Zdjęcia pozostają własnością ich posiadaczy, użyte zostały do celów poglądowych oraz edukacyjnych.