czwartek, 28 listopad 2019 05:12

Galicyjska Kolej Transwersalna

Napisane przez Letheko
Oceń ten artykuł
(1 głos)

C.K. Galicyjska Kolej Transwersalna (niem. K.u k. Galizische Transversalbahn) – państwowa linia kolejowa, otwarta w 1884 w Galicji w Austro-Węgrzech. Linia przebiega równoleżnikowo z zachodu na wschód przez górskie obszary Karpat, równolegle do oddanej w roku 1851 drogi 28. Jej łączna długość wynosiła około 800 km. Linia kolejowa przecięła doliny najważniejszych rzek karpackich, stąd jej nazwa, od łacińskiego trans versalis - poprzeczna. XIX wiek - zbudowano 577 kilometry torów w dwa lata! Torów, nasypów, wiaduktów, mostów, budynków stacyjnych oraz pomocniczych! Gdzie jesteśmy obecnie ze swoją techniką?

Most kolejowy w Grybowie nad rzeką Białą.

Most kolejowy w Grybowie nad rzeką Białą.

Galicyjska Kolej Transwersalna

Inwestycja ta miała na celu połączenie już istniejących tras o przebiegu równoleżnikowym i stworzenie nieprzerwanego ciągu komunikacji kolejowej z zachodu na wschód terytorium. Jej budowa miała głównie cel militarny – wybudowanie linii alternatywnej wobec głównej Kraków – Lwów Kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika na wypadek wojny z Rosją. Miała również przyczynić się do zaktywizowania słabo rozwiniętych obszarów górskich. Stacjami końcowymi były Czadca (SK) i Husiatyn (obecnie UA). Główne pośrednie dworce kolejowe znajdowały się w Żywcu, Suchej Beskidzkiej, Nowym Sączu, Jaśle, Krośnie, Sanoku, Zagórzu, Chyrowie, Samborze, Drohobyczu, Stryju i Stanisławowie.

Przed rozpoczęciem projektu Kolei Transwersalnej istniały już następujące trasy kolejowe:

  • Zagórz – Krościenko – Chyrów - fragment Pierwszej Węgiersko-Galicyjskiej Kolei Żelaznej Łupków – Przemyśl (1872)
  • Kolej Dniestrzańska Chyrów – Sambor – Stryj (1872)
  • Kolej Arcyksięcia Albrechta Stryj – Dolina – Stanisławów (1873).
  • Nowy Sącz – Stróże, fragment linii Tarnów – Plavec (1876)

W ramach Kolei Transwersalnej w 1884 otwarto następujące linie kolejowe o łącznej długości 577 km:

  • Czadca (słow. Čadca) – Zwardoń – Żywiec – Sucha – Chabówka – Limanowa – Nowy Sącz, z odgałęzieniami Sucha – Skawina – Podgórze (obecnie Kraków Płaszów) oraz Skawina – Oświęcim,
  • Stróże – Jasło – Sanok – Zagórz, z odgałęzieniem do Gorlic,
  • Chryplin (koło Stanisławowa) – Buczacz – Czortków – Husiatyn.

Cały szlak liczył łącznie 768 km.

 

Kliknij w poniższy szkic aby otworzyć dokładną mapę Monarchii Austro-Węgierskiej. Część austriacka - Przedlitawia, część węgierska - Zalitawia.

Wielka Transwersalna

"Była jedną z największych inwestycji w historii polskiego kolejnictwa. Galicyjska Kolej Transwersalna kosztowała skarb Austro-Węgier 35 milionów guldenów. Budowę zawdzięczała zbliżającej się wojnie oraz… interesom browaru w Żywcu.
31 maja 1883 roku Teresa Niszczyńska, nauczycielka z Suchej Beskidzkiej, zabiera uczniów na wybudowany niedawno dworzec. Wprawdzie linia kolejowa, która ma połączyć Suchą z szerokim światem (a przynajmniej z Węgrami i Wiedniem), nie jest jeszcze ukończona, ale tego dnia po raz pierwszy ma nią przejechać próbny pociąg. Teresa jest pewna, że wrażenie, jakie wywrze to na suskich dzieciach, będzie niezapomniane.
W połowie XIX wieku sytuacja w Galicji jest niestabilna. W powietrzu wisi możliwość wojny z Rosją. Tymczasem sieć kolejowa – jedyny sposób szybkiego i masowego przewozu żołnierzy – pozostawia wiele do życzenia. Większość linii biegnie równoleżnikowo, brakuje połączeń, które umożliwiłyby podróż z Wiednia bezpośrednio w stronę Lwowa, a zwłaszcza ku strategicznej Twierdzy Przemyśl. Pomysły stworzenia takiej kolei pojawiały się od dawna, lecz dopiero groźba wojny pozwoliła doczekać się ich realizacji. W 1881 roku Izba Deputowanych austro-węgierskiego parlamentu zaakceptuje wreszcie projekt ustawy o wydaniu koncesji na budowę Galicyjskiej Kolei Transwersalnej.
Nowa linia ma biec z Cieszyna przez Suchą Beskidzką, Stróże, Krosno, Sanok do Sambora. Najdłuższy odcinek – z Żywca do Nowego Sącza – zaplanowano na 146,6 km. Gdy kolej będzie już gotowa, przerzucenie nią żołnierzy z koszar w Wiedniu przez Zwardoń aż do Husiatynia koło Lwowa będzie mogło odbyć się sprawnie i błyskawicznie. A w przeciwną stronę pojechać mogą… wyroby znakomitego browaru w Żywcu! Cóż za rozwój możliwości eksportu! Nic dziwnego, że o jak najszybsze podpisanie ustawy proszą cesarza arcyksiążęta Albrecht Franciszek Rudolf von Habsburg i jego młodszy brat Karol Ferdynand, właściciele żywieckiej wytwórni piw. 28 grudnia 1881 roku Franciszek Józef łaskawie ulega; budowa Galicyjskiej Kolei Transwersalnej ma rozpocząć się w 1882 roku, uświetniając w ten sposób 500-lecie rządów Habsburgów.
Do przetargu staje pięć konsorcjów. Wygrywa najtańsze. Firma Karl Baron von Schwarz Knaur&Gross Liwenfeld’s Witwe&Company obiecuje, że w dwa i pół roku zbuduje całą linię za 20 984 000 florenów, a jeśli przyoszczędzi się i postawi drewniane mosty, to wszystko będzie kosztować nawet o 700 tysięcy mniej. Prace ruszają 17 października 1882 roku w Sporyszu koło Żywca. Najpierw jest msza, potem hymn (Boże wspieraj, Boże chroń), wreszcie ksiądz kanonik Maniecki „wzywa do przedsiębiorstwa błogosławieństwo nieba”. Jeszcze tylko toast za zdrowie Najjaśniejszego Pana i ten sam kanonik rzuca pierwszą łopatę ziemi na taczki.
Potem budowa rusza z kopyta. Przy Transwersalnej pracują najlepsi specjaliści. Odcinek Żywiec – Sucha – Nowy Sącz oraz arcytrudny górzysty etap Stanisławów – Woronienka projektuje wybitny inżynier Stanisław Rawicz-Kosiński, wychowanek Politechniki Praskiej. Mimo to nie udaje się uniknąć niedociągnięć. Pierwsze podkłady robi się z drewna sosnowego.
To błąd. Sosna jest miękka, za parę lat wszystko trzeba będzie wymieniać – najpierw na dębinę, impregnowaną smołą pogazową, potem na żelazo. Na dodatek podkłady układa się na lichej, ledwie 10-centymetrowej podsypce. Po każdym deszczu tory będą zapadać się w ziemię, a żelazne szyny, sprowadzane z Anglii, Belgii i Prus, będą giąć się pod ciężarem wielkich lokomotyw. Pierwsze drewniane mosty nie utrzymają ciężkiego austriackiego taboru, a połączenia będą się rwać z uwagi na dziury w wiaduktach. Po Galicji krążyć będzie nawet specjalny list-anonim do Najjaśniejszego Pana, opisujący zaniedbania i fuszerki przy budowie Transwersalnej. Jakby tego wszystkiego było mało, w czerwcu 1884 roku, kiedy budowa ma się ku końcowi, Galicję nawiedza powódź „świętojańska”. Woda uszkadza nasypy oraz mosty, powoduje ponad dwa miesiące opóźnienia.
Raz puszczona w ruch maszyneria nie może się już jednak zatrzymać i 31 maja 1883 roku Teresa Niszczyńska prowadzi swoich uczniów na nowo wybudowany dworzec w Suchej Beskidzkiej.
Sucha ma być jedną z głównych stacji Kolei Transwersalnej. Cesarscy i królewscy planiści uznali, że będzie doskonałym punktem przeładunkowym. Stąd do c.k. monarchii popłynie obfity strumień płodów rolnych i drewna (w latach 1891–1900 z Galicji zostanie wywiezionych 70 tysięcy wagonów drewna budowlanego i 10 tysięcy opałowego!). Tutaj nadejdą dobra wcześniej nieosiągalne: śląska stal i węgierskie winogrona… Choć nawet wykształconej Teresie Niszczyńskiej trudno to przewidzieć, kolej będzie dla Suchej jednocześnie błogosławieństwem i przekleństwem. Da karpackiej wsi prawa miejskie (w 1896 roku), a jej mieszkańców zmieni w kolejarską „klasę średnią”, lecz odbierze hutę, która nie wytrzyma konkurencji z wyrobami ze Śląska.
Ale to wszystko dopiero nadejdzie. Na razie suskie dzieci z ciekawością i szkolnym sztandarem tłoczą się na dworcu (budynek wzniesiono według typowego projektu, wszystkie stacje, od Żywca przez Rabkę, Maków Podhalański i Nowy Sącz, powstają w tym samym stylu). Teresa zanotuje potem w kronice: miał nadejść pierwszy pociąg z Krakowa. Przed godziną 9 rano zgromadziła się na peronie publiczność oraz nauczyciele i młodzież szkolna ze sztandarem. Radość ogarnęła wszystkich na widok pierwszego pociągu łączącego Suchą z dalekim światem. Niektóre dzieci płakały, inne przerażone uciekały…
Budowa Galicyjskiej Kolei Transwersalnej ciągnie się jeszcze ponad rok. Kończy się 16 grudnia 1884 roku. Tego dnia, po trwającej 2,5 roku budowie, oficjalnie rozpoczyna się stały ruch pociągów na ostatnim, 146-kilometrowym odcinku z Żywca przez Suchą i Chabówkę do Nowego Sącza. Galicyjska Kolej Transwersalna staje się wówczas faktem. 
Ma 768 km długości i biegnie od Czadca (dziś w granicach Słowacji) aż do Husiatynia (na dzisiejszej Ukrainie). Kosztowała w sumie 35 milionów guldenów. Każdym z dziewięciu odcinków dwa razy na dobę jadą mieszane składy: są w nich wagony I, II i III klasy (bez siedzeń i odkryte) oraz towarowe, a wszystkie parowozy, niczym statki, mają swoje imiona. Najszybszemu z pociągów droga z Chabówki do Nowego Sącza zajmuje w 1884 roku 3 godziny 56 minut.
Cokolwiek można sądzić o austro-węgierskiej nostalgii Małopolan i wielkiej inwestycji, jaką była budowa Galicyjskiej Kolei Transwersalnej, jest to przynajmniej 2 godziny mniej niż w roku 2014.

Korzystałam z opracowania Marii Słowińskiej Galicyjska Kolej Transwersalna 1880–1918."

  • Autor: Katarzyna Kobylarczyk, tekst pierwotnie ukazał się na stronie: Małopolska To Go

Fotografia Letheko

Długości  oraz rok otwarcia poszczególnych odcinków głównych i łacznikowych Galicyjskiej Kolei Transwersalnej :

  • Czadca-Zwardoń [1884] - 20 km.
  • Zwardoń-Żywiec [1884] - 37 km.
  • Żywiec-Sucha Beskidzka [1884] - 35 km.
  • Sucha Beskidzka-Chabówka [1884] - 35 km.
  • Chabówka-Nowy Sącz [1884] - 77 km.
  • Nowy Sącz-Stróże [1876] - 31 km.
  • Stróże-Nowy Zagórz [1884] - 113 km.
  • Nowy Zagórz-Chyrów [1872] - 63 km.
  • Chyrów-Stryj [1872] - 100 km.
  • Drochobycz-Borysław [1872] - 11 km.
  • Stryj-Stanisławów [1875] - 108 km.
  • Stanisławów-Chryplin [1866] - 5 km.
  • Chryplin-Husiatyn [1884] - 144 km.
  • Sucha Beskidzka-Skawina [1884] - 46 km.
  • Oświęcim-Kraków Płaszów [1884] - 64 km.
  • Gorlice Zagórzany-Gorlice [1884] - 4 km.

 

Źródła

 

Reklama

Czytany 6873 razy Ostatnio zmieniany środa, 22 kwiecień 2020 04:49

Skomentuj

Upewnij się, że zostały wprowadzone wszystkie wymagane informacje oznaczone gwiazdką (*). Kod HTML jest niedozwolony.

 

Nowości na blogu

Top 5 bloga

Tematy na blogu

Starem przez świat

Starem przez Świat - zapraszamy na bardzo ciekawy profil na Facebook-u oraz kanał STAR TV na YouTube

         

Muzeum Tatra

TwojaHistoria.pl

  • Gęś, która nie chciała latać. Największy drewniany samolot w dziejach
    22 wrzesień 2020
    Szybciej, wyżej, dalej – to dewiza ludzkości – a megalomania zdaje się naszą drugą naturą. Marzenie o podniebnych eskapadach niejednokrotnie sprowadzało nas (dosłownie) na ziemię. Bywało też, że na wodę, czego dowodem jest historia największego w historii samolotu o drewnianej konstrukcji – Świerkowej Gęsi. W grudniu 2017 roku swój dziewiczy lot odbyła chińska łódź latająca...
  • Niemcy ostrzeliwujący Niemców, niedobór papieru toaletowego i nowa nazwa dla hamburgera. Fakty i mity o II wojnie światowej
    19 wrzesień 2020
    Mogłoby się wydawać, że o II wojnie światowej powiedziano już i napisano wszystko. Wciąż jednak krąży na ten temat sporo mitów i przekłamań. Nie brakuje też zaskakujących faktów. Tego o globalnym konflikcie z pewnością nie wiedzieliście… Przedwczesna ofiara Czy pierwszy niemiecki wojskowy został zabity przez Japończyka? Taka opinia dość często pojawia się w literaturze anglojęzycznej...
  • Nosili szaty nieboszczyków i żyli poza marginesem społeczeństwa. Tragedia „niedotykalnych” w starożytnych Indiach
    17 wrzesień 2020
    Do dziś sytuacja ludzi, którzy sami siebie nazywają Dalitami, jest ekstremalnie trudna. Starał się to zmienić m.in. Bhimrao Ramji Ambedkar, a konstytucja Indii z roku 1950 miała położyć kres ich dyskryminacji. Jednak z oczywistych względów nie zdołano całkowicie wykorzenić ze świadomości Hindusów krzywdzącego obrazu „niedotykalnych”. Poćwiartowane ciało Wkraczając na teren Indii, Ariowie mieli już w...
  • Dzień chwały. 15 września 1940 roku nastąpił przełom w bitwie o Anglię
    15 wrzesień 2020
    Winston Churchill w napięciu patrzył na rzędy lampek i olbrzymią mapę w centrum dowodzenia 11. Grupy myśliwskiej. Niemieckie samoloty nadlatywały falami. W pewnym momencie premier Wielkiej Brytanii zapytał: „Jakie mamy rezerwy?”. W odpowiedzi usłyszał: „Żadnych”. Gdy nadszedł 15 września 1940 roku bitwa o Anglię trwała już od wielu dni. III Rzesza wysyłała nad Wyspy kolejne...

 

 

 

Odsłon artykułów:
13557

Kopalnia Wiedzy

Ciekawe informacje z wielu dziedzin nauki

 

 

Średniowiecze – CiekawostkiHistoryczne.pl

  • To wtedy po raz pierwszy zawiał „boski wiatr”. Krwawa historia mongolskiej inwazji na Japonię
    21 wrzesień 2020
    Przywołując historię Kraju Kwitnącej Wiśni, często myślimy o militarnych podbojach i tradycji samurajów. Jednak przed wiekami potężne cesarstwo stanęło przed zagrożeniem, które mogło zniszczyć nie tylko jego przeszłość, ale i przyszłość… Mongolska inwazja była wyjątkowo mrocznym rozdziałem w dziejach Japonii. Ten trudny i skomplikowany okres stał się niedawno podstawą wirtualnej opowieści – konsolowej gry „Ghost...
  • Mistrzowska śmierć pod Grunwaldem
    21 sierpień 2020
    Każda wojna, każda bitwa niosą za sobą ofiary. Współcześnie nie są one już bezimienne i jesteśmy w stanie stwierdzić, kto i gdzie zginął, a nawet kto był sprawcą. W przeszłości sprawa wyglądała zgoła inaczej. Kroniki najczęściej donoszą o poległych, z których uszła szlachetna krew. Czasami też wspominają tych, którzy im tej krwi utoczyli. Reszta anonimowych...
  • Przenośny ołtarz, konflikt z papieżem i kolekcja modlitewników – jak wyglądała kwestia wiary w rodzinie Kazimierza IV Jagiellończyka?
    06 sierpień 2020
    Pobożność Jagiellonów jest często wymieniana jako jedna z głównych cech rodowych. Wiemy, że Władysław Jagiełło i królowa Sonka poświęcali kwestiom duchowym wiele uwagi, a dzieci wychowywali w kulcie przodków – obrońców chrześcijaństwa. Nie czynili tego bez powodu! „Religijność i pobożność władcy wówczas, gdy kształtowało się trzecie pokolenie Jagiellonów, stanowiła fundament każdego dobrego panowania” – czytamy...
  • Hagia Sophia – chrześcijański kościół czy muzułmański meczet?
    19 lipiec 2020
    Legenda mówi, że plany na rozbudowę świątyni, uważanej za jedną z najpiękniejszych budowli sakralnych pierwszego tysiąclecia naszej ery, cesarz Justynian otrzymał od zastępu aniołów. Ale historia, jakkolwiek nieprawdopodobna, może być w pewnym sensie prawdziwa. Bo Hagia Sophia to istotnie boskie dzieło, przejaw zmieniających się stylów w sztuce i kultur, złączenie wielkich religii. Muzułmańska czy chrześcijańska?...

 

178690 (169)

Rozdrabniacz owoców oraz warzyw wyposażony w prasę hydrauliczną do wyciskania soków | Młynki do sortowania i mielenia kory