Muzeum Archeologiczne w Wiślicy

Tutaj naprawdę warto przyjechać!

Po ponad czterech latach prac zakończyła się modernizacja Muzeum Archeologicznego w Wiślicy. Wiślickie muzeum jest jednym z niewielu muzeów w Polsce, które pokazują początki państwa polskiego. Dzięki nowoczesnej modernizacji Muzeum Archeologicznego w Wiślicy, przeprowadzonej w latach 2018–2022, zabytki wiślickie można zwiedzać, korzystając z trasy podziemnej znajdującej się pod bazyliką kolegiacką Narodzenia Najświętszej Marii Panny.

Muzeum Archeologiczne w Wiślicy. Fotografia Letheko CC BY-NC-ND 4.0

W podziemiach gotyckiej bazyliki kolegiackiej Narodzenia Najświętszej Marii Panny wzniesionej w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego, zachowały się relikty dwóch świątyń romańskich. Pierwsza (starsza) świątynia romańska z kryptą ufundowana została przez księcia Henryka Sandomierskiego w połowie XII wieku. Kościół ten składał się z prostokątnej nawy, prawdopodobnie zawierającej emporę zachodnią, i z dwupoziomowej części prezbiterialnej na rzucie prostokąta o wymiarach 5,66 x 3,6 metra, zamkniętego półkolistą absydą o średnicy 3,9 metra. Świątynia została rozebrana w pierwszej połowie XIII wieku. Najbardziej prawdopodobną przyczyną było powolne osiadanie w grząskim terenie części muru północnego krypty. Powierzchnię środkowej nawy krypty zajmowała rytowana jastrychowa posadzka z przedstawieniami figuralnymi, tzw. płyta orantów¹ (1175–1177). Jest to najważniejszy zabytek Wiślicy i jednocześnie jeden z najcenniejszych na świecie przykładów sztuki romańskiej. Płyta została odsłonięta w latach 1959-60 podczas badań archeologicznych, którymi w ramach Zespołu Badań nad Polskim Średniowieczem kierował prof. Andrzej Tomaszewski, a konserwowana w latach 1982-83 pod kierunkiem prof. Władysława Zalewskiego z ASP w Krakowie. Długość dekorowanej posadzki wynosi 4,12 metra, szerokość – 2,44 metra, powierzchnia to około 9 m². Przedstawione na niej postaci to najpewniej fundatorzy ze swoimi rodzinami: Kazimierz Sprawiedliwy wraz z żoną Heleną Znojemską oraz synami – Bolesławem i Kazimierzem, Henryk Sandomierski oraz niezidentyfikowana osoba duchowna, być może jest to pierwszy prepozyt kościoła, biskup krakowski Gedko albo Wincenty Kadłubek.

Muzeum Archeologiczne w Wiślicy - Płyta wiślicka lub płyta orantów

Płyta wiślicka lub płyta orantów. Fotografia Letheko CC BY-NC-ND 4.0

Polskie Radio Kielce

O płycie orantów opowiada pani Barbara Klepacz z Muzeum Archeologicznego w Wiślicy

Muzeum Narodowe w Kielcach

Nad postaciami na górnym polu płyty orantów zachował się fragment łacińskiego napisu:Hi conculcari querunt ut in astra levari possint et pariter ve... (Ci chcą być podeptani, aby mogli być wzniesieni do gwiazd i zarówno...) Tutaj urywa się nie zachowany w dalszym ciągu napis. Według hipotezy profesora Aleksandra Gieysztora ciąg dalszy wierszowanego napisu mógł brzmieć: ... Versus caelum capescere iter ewentualnie ...Venerare Deum feliciter, lub coś jeszcze innego, co chcieli osiągnąć po śmierci. Wizja "uniesienia ku gwiazdom" nawiązuje do filozofii Platona, wedle którego dusze ludzkie po śmierci stają się gwiazdami. W jakże innym świetle stawia to synów Krzywoustego, którzy nie tylko wojnami i polowaniami się zajmowali.

Wirtualny spacer po Muzeum Archeologicznym w Wiślicy

Orant, orantka (łac. orans, orantis od orare – modlić się) – w sztukach plastycznych przedstawienie postaci modlącej się, na stojąco, ze wzniesionymi rękami, symbolizującej duszę zbawioną. Przedstawienie postaci w tej pozie było szczególnie popularne w sztuce wczesnochrześcijańskiej.

Opracowanie: Letheko