Wojska Ochrony Pogranicza to zlikwidowana formacja wojskowa, odrębny rodzaj wojsk powołany do ochrony granic Polski Ludowej. WOP podlegał pod przemiennie pod Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Największy stan osobowy Wojska Ochrony Pogranicza osiągnęły w październiku 1953 roku – 33 675 żołnierzy. W tej liczbie było: 4189 oficerów, 890 podchorążych, 2321 podoficerów nadterminowych, 4352 podoficerów służby zasadniczej i 21 923 szeregowych. 78% żołnierzy (26 275) tych wojsk stanowili żołnierze służby zasadniczej, a 19,6% (6610) kadra zawodowa. W końcowej fazie swojego istnienia, od 1972 roku Wojska Ochrony Pogranicza pozostawały w podległości MSW, jako formacja wojskowa. Żołnierzy WOP obowiązywały te same regulaminy i przepisy mundurowe, co pozostałych żołnierzy sił zbrojnych PRL. Wyróżnikiem był zielony otok czapki garnizonowej. W wyniku przemian i transformacji ustrojowej Wojska Ochrony Pogranicza zostały rozformowane z dniem 16 maja 1991 roku, a w ich miejsce utworzono Straż Graniczną, jako formację typu policyjnego, o charakterze prewencyjnym i będącą organem ścigania, powołaną do ochrony granic Rzeczypospolitej Polskiej.

 

17 maja 1945 roku dowódca 2 Armii Wojska Polskiego otrzymał rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 00264, nakazujący mu obsadzenie wschodniego brzegu Odry i Bystrzycy siłami pięciu dywizji piechoty – 5., 7., 8., 10. i 12. Jeszcze w trakcie prac związanych z realizacją tego rozkazu, kolejna decyzja Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego przesunęła dywizje – 7, 8 i 10 dalej na zachód, na linię Odry i Nysy Łużyckiej. Całość prac związanych z przegrupowaniem i obsadzeniem granicy państwowej przewidziano na 10 czerwca 1945. Dzień ten stał się świętem utworzonych później Wojsk Ochrony Pogranicza. W sumie na granicy państwowej rozmieszczono jedenaście dywizji piechoty i jeden korpus pancerny.

 

Granica polsko-czechosłowacka przebiegająca przez Sudety ochraniana przez trzy brygady WOP: Łużycką Brygadę WOP, Sudecką Brygadę WOP, oraz Górnośląską Brygadę WOP. Dwie pierwsze operowały na terenie Dolnego Ślaska:

 

I. Markocice (Bogatynia) - Graniczne Budy (przełęcz Okraj) (140 kilometrów granicy)

KRÓTKA HISTORIA ŁUŻYCKIEJ BRYGADY WOP.

1 Oddział Ochrony Pogranicza JW 1762 sformowany 13 września 1945 przez Śląski Okręg Wojskowy o stanie 2507 oficerów, podoficerów i szeregowców oraz 23 pracowników cywilnych. Jednostka odpowiadała także za odcinek granicy polsko-niemieckiej o długości 144 km (Zasieki–Porajów) Miejscem postoju był Lubań.

1 Łużycki Oddział WOP JW 1762 został sformowany w 1946 na bazie 1 Oddziału Ochrony Pogranicza. Struktura organizacyjna w 1946 roku: Grupa manewrowa, a od 1947 szkoła podoficerska, 1 komenda odcinka – Szklarska Poręba, 2 komenda odcinka – Leśna, 3 komenda odcinka – Bogatynia, 4 komenda odcinka – Zgorzelec, 5 komenda odcinka – Tuplice. We wrześniu 1946 roku stan etatowy oddziału przewidywał: 5 komend, 25 strażnic, 1900 wojskowych i 14 pracowników cywilnych. Po reorganizacji w 1947 było to: 5 komend odcinków, 25 strażnic, 1864 wojskowych i 13 pracowników cywilnych.

6 Brygada Ochrony Pogranicza JW 1762 została sformowana 24 kwietnia 1948 na bazie Łużyckiego Oddziału WOP nr 1. Brygada posiadała pięć batalionów, stan etatowy wynosił 1954 żołnierzy i 12 pracowników cywilnych. Podporządkowana została Głównemu Inspektoratowi Ochrony Pogranicza. Rozkazem Ministra Obrony Narodowej 4 grudnia 1948 od 1 stycznia 1949, Wojska Ochrony Pogranicza podporządkowano Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego<. Zaopatrzenie brygady przejęła Komenda Wojewódzka MO<. Sztab brygady stacjonował w Lubaniu. Aby nadać ochronie granic większą rangę, podkreślano wojskowy charakter formacji. Od 1 stycznia 1950 powrócono w nazwach jednostek do wcześniejszego określania: „Wojska Ochrony Pogranicza”. Z dniem 1 stycznia 1951 weszła w życie nowa numeracja batalionów i brygad Wojsk Ochrony Pogranicza

8 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza została sformowana w 1950 na bazie 6 Brygady Ochrony Pogranicza. Nowa numeracja batalionów i brygad weszła w życie z dniem 1 stycznia 1951. Sztab brygady stacjonował w Lubaniu. Zgodnie z etatem czasu „P” na dzień 1 listopada 1954 brygada liczyła 2593 żołnierzy, a etat czasu „W” przewidywał 3377 żołnierzy. Zgodnie z etatem czasu „P” na dzień 1 sierpnia 1957 brygada liczyła 2704 żołnierzy, a etat czasu „W” przewidywał 3918 żołnierzy.

W kwietniu 1958 roku 8 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza została przemianowana na 8 Łużycką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. Sztab brygady stacjonował w Lubaniu przy ul. Wojska Polskiego 1

W 1976 roku 8 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza została przemianowana na Łużycką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. Brygada funkcjonowała do 15 maja 1991 roku. Na jej bazie powstał Łużycki Oddział Straży Granicznej.

 

II. Graniczne Budy - Paczków (Gościce) (340 kilometrów granicy) Złoty Stok po 1 stycznia 1964.

 

 

 

11 Oddział Ochrony Pogranicza

11 Wrocławski Oddział WOP

23 Brygada Ochrony Pogranicza

5 Brygada WOP

5 Sudecka Brygada WOP

Sudecka Brygada WOP

Sudecki Batalion WOP

Sudecki Oddział Straży Granicznej w Kłodzku.

cdn.

 

 

III. Paczków (po 1964 Złoty Stok) - Brama Morawska, odcinek granicy znajdujący się poza obszarem Dolnego Śląska