Miejsca
- Zobacz na mapie: Odwiedź stronę
Bitwa pod Czarkowami miała miejsce 23 września 1914 roku - Potyczka pod Czarkowami stanowiła kluczowy, najbardziej dramatyczny epizod Bitwy korczyńskiej (16–23 września 1914 rok). 1 Pułk Piechoty Legionów Polskich pod bezpośrednim dowództwem ppłk. Edwarda Rydza-Śmigłego otrzymał rozkaz sforsowania Nidy i wyparcia wojsk rosyjskich ze wsi Czarkowy. Przebieg tych kilkugodzinnych zmagań charakteryzował się zaskoczeniem, twardą obroną i ostatecznym odparciem przeważających sił wroga.
Marsz ku zaskoczeniu - O godzinie 14:00, 2. pluton 3. kompanii I batalionu 1. Pułku Piechoty Legionów, dowodzony przez niespełna 22-letniego Czesława Młota-Fijałkowskiego, otrzymał rozkaz wymarszu do wsi Czarkowy. Zadaniem żołnierzy było zabezpieczenie lokalnego węzła dróg oraz przygotowanie kwater dla reszty nadchodzącego batalionu. Polscy żołnierze nie dysponowali informacjami wywiadowczymi, że kilka godzin wcześniej wieś została obsadzona przez silne oddziały rosyjskiej kawalerii (szacowane na 2 szwadrony, czyli około 200–300 szabel).
Oskrzydlenie i heroiczna obrona - Gdy tylko polski pluton wkroczył w rejon wioski, został niespodziewanie zaatakowany, zepchnięty do defensywy i częściowo oskrzydlony. Rosjanie natarli pieszo, formując gęste tyraliery i zasypując młodych legionistów gradem pocisków. Co najgorsze dla Polaków, przeciwnik dysponował niszczycielską siłą ognia w postaci ciężkich karabinów maszynowych.
Młot-Fijałkowski natychmiast wydał rozkaz zajęcia jedynej dostępnej pozycji osłonowej, głębokiego rowu melioracyjnego biegnącego wzdłuż drogi. Pomimo braku doświadczenia bojowego i druzgocącej przewagi ogniowej wroga, legioniści nie ulegli panice i podjęli zorganizowaną obronę karabinową, skutecznie zatrzymując kolejne fale rosyjskich szturmów.
Walka z czasem i nadejście odsieczy - Dowódca plutonu doskonale wiedział, że bez wsparcia jego oddział zostanie prędzej czy później zgnieciony. Dwukrotnie wysyłał łączników, którzy pod ostrzałem przedzierali się do dowództwa batalionu z raportem o sytuacji i kategoryczną prośbą o pomoc.
Obrona rowu trwała nieprzerwanie przez kilka godzin. Dopiero pod wieczór na pole bitwy dotarła wyczekiwana odsiecz głównych sił batalionu. Widząc nadchodzące posiłki i zdecydowany kontratak Polaków, oddziały rosyjskie zdecydowały się na odwrót, pozostawiając Czarkowy w rękach legionistów.
Bitwa pod Czarkowami to jedno z pierwszych tak zdecydowanych zwycięstw Legionów. Udowodniła wartość bojową polskiego żołnierza, podniosła morale w formacji i stała się ważnym symbolem walki o niepodległość.
Losy pomnika - W dwudziestą rocznicę bitwy, 23 września 1934 r., na usypanym wcześniej kopcu (z ziemi przywiezionej z pól bitewnych Legionów) odsłonięto monumentalny Pomnik Zwycięstwa Legionów, zwany też Pomnikiem Czynu Legionowego. Projektantami byli architekt Romuald Gutt i rzeźbiarz Jan Szczepkowski. Centralnym elementem był wysoki na ok. 10 metrów kamienny obelisk zwieńczony rzeźbą legionowego orła; otaczały go tablice z nazwiskami poległych. Uroczystości przewodniczył prezydent Ignacy Mościcki.
Jeden z niewielu cmentarzy wojennych w województwie świętokrzyskim, na którym spoczywają trzy pokolenia żołnierzy polskich: legionistów 1914-1915 roku, żołnierzy Wojska Polskiego 1939 roku i żołnierzy Armii Krajowej. Cmentarz zakładano stopniowo. 23 września 1928 roku na gruntach oddanych przez miejscowego rolnika Aleksandra Kozerę odsłonięto Pomnik Zwycięstwa Legionów autorstwa Konstantego Laszczka w formie obelisku z białego piaskowca zwieńczonego brązową rzeźbą orła w koronie gotującego się do lotu.
Pod pomnikiem złożono prochy nieznanego legionisty poległego 23 września 1914 roku. Rok później na mogile poświęcono płytę z napisem: „Tu spoczywa nieznany legionista poległy pod Czarkowami dnia 23 września 1914 roku”.
W 1937 roku wzdłuż wschodniego boku cmentarza pochowano kilkunastu legionistów ekshumowanych z cmentarzy i mogił w Busku, Jurkowie, Pińczowie, Skowronnie Górnym, Starym Korczynie i Stopnicy. Cmentarz ogrodzono żelaznymi prętami na betonowych słupach i obsadzono krzewami.
21 czerwca 1944 roku pochowano tu 44 żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1939 roku, ekshumowanych z okolicznych mogił, a wraz z nimi prawdopodobnie kilkunastu partyzantów AK. W nocy z 20 na 21 lipca 1944 roku odbył się pogrzeb poległego dowódcy drużyny w oddziale AK podporucznika Józefa Lenczewskiego.
W styczniu 1945 roku Pomnik Zwycięstwa Legionów został wyburzony przez bolszewików.
W kilka lat później na jego postumencie proboszcz parafii Stary Korczyn ksiądz Stefan Opar postawił żelazny krzyż. W 1984 roku na cmentarzu ustawiono tablicę z międzynarodowym znakiem ochrony zabytków. W 1992 roku odbudowano Pomnik Zwycięstwa Legionów. W 2011 roku cmentarz został odrestaurowany. [tekst portal zabytek.pl]
Czytaj także:
- Czarkowy 1914 – zaczątek legendy Legionów Piłsudskiego
- Potyczka w Czarkowach, czyli jak legioniści z Rosjanami wojowali
- Cmentarz wojenny Czarkowy
- Czarkowy – wieś w Polsce
- Szczegóły
- Autor: Letheko
- Kategoria: Miejsca
- Zobacz na mapie: Odwiedź stronę
Cmentarz powstał w lipcu 1944 r. po największej bitwie partyzanckiej na terytorium dzisiejszej Polski. Nekropolia położona jest na skraju lasu, po wschodniej stronie drogi z Józefowa do Łukowej. Został założony na planie prostokąta, w formie zbiorowych mogił z metalowymi krzyżami opatrzonymi mosiężnymi tabliczkami, zlokalizowanych symetrycznie względem środkowej alejki. Na zakończeniu alejki stanął, zbudowany w 1957 r., pomnik w postaci słupa złożonego z kamiennych bloków z dostawionymi schodkowymi ściankami z napisami i wizerunkami orłów w koronie.
Na cmentarzu pochowano ok. 300, spośród poległych w bitwie 400-800, partyzantów. W mogiłach znajdują się żołnierze Armii Krajowej oraz Batalionów Chłopskich.
- Szczegóły
- Autor: Letheko
- Kategoria: Miejsca