Znane są przynajmniej dwa miejsca, w których w latach 30. XX wieku na terenie Prus Wschodnich naziści prowadzili badania archeologiczne. We wsi Pielgrzymowo na Mazurach, niedaleko Nidzicy, badania nadzorował Alfred Rosenberg – główny ideolog nazizmu. Natomiast wykopaliska na Górze Zamkowej w Starym Dzierzgoniu, na Powiślu, odbywały się pod patronatem Heinricha Himmlera. Dwaj rywalizujący ze sobą o wpływy i prestiż współpracownicy Hitlera próbowali – niezależnie od siebie – udowodnić pradawną germańskość ziem zamieszkiwanych przez Prusów.
Grodzisko w Starym Dzierzgoniu badała nowo utworzona organizacja SS-Ahnenerbe, powołana w 1935 roku z inicjatywy Heinricha Himmlera. W latach 1935–1937 prowadzono tu wykopaliska, które miały dostarczyć argumentów na rzecz nazistowskiej tezy o odwiecznych prawach Niemców do ziem Prus i Pomorza. Archeologia stała się wówczas narzędziem propagandy III Rzeszy. We wrześniu 1935 roku miejsce to odwiedził sam Heinrich Himmler. Było to jedno z pierwszych dużych przedsięwzięć archeologicznych SS-Ahnenerbe. Wykopaliska szeroko relacjonowała nazistowska prasa, a dziś materiały poświęcone tym badaniom można zobaczyć na ekspozycji dotyczącej SS i SS-Ahnenerbe w zamku Wewelsburg. Historia okazała się jednak bardziej skomplikowana niż ideologia. Choć niemieccy badacze próbowali przekonać opinię publiczną, że odkrycia potwierdzają germański charakter tego miejsca, ich teorie nie przetrwały próby czasu. Późniejsze badania polskich archeologów, którzy zweryfikowali ustalenia archeologów związanych z SS-Ahnenerbe, odsłoniły ślady wielowiekowego osadnictwa i potwierdziły znaczenie tego miejsca jako ważnego ośrodka dawnych Prusów, a później również krzyżackiej twierdzy.
Dziś po dawnym grodzie pozostały jedynie potężne wały ziemne ukryte wśród lasów. To nie tylko zabytek archeologiczny, lecz także niemy świadek czasów, gdy przeszłość próbowano wykorzystać do uzasadnienia politycznych ambicji i podbojów. W tym odcinku opowiemy historię tego niezwykłego miejsca.
Dlaczego Himmler wysłał tu SS? Tajemnice "Zamku Chrystusa"