Prywatność systemu
Jeśli głównym kryterium jest prywatność i ograniczenie zależności od jednego dostawcy, przejście z Windows 11 na którąś z dystrybucji Linuxa ma bardzo dużo sensu.
Microsoft wprost dokumentuje, że Windows 11 przesyła dane diagnostyczne obejmujące m.in. informacje o urządzeniu, konfiguracji, używanych aplikacjach, wydajności, identyfikatorach urządzenia (Global Device ID (GDID)) i użytkownika, a w przypadku opcjonalnej diagnostyki zakres jest jeszcze szerszy.
Co istotne, nie oznacza to, że Microsoft „szpieguje wszystko, co robisz”. Microsoft bardzo szczegółowo opisuje zakres i przeznaczenie tych danych. Ale z punktu widzenia osoby, która chce minimalizować przekazywanie informacji producentowi systemu, różnica względem typowej instalacji Linuxa jest istotna. Linux daje coś ważniejszego niż „brak telemetrii”
Kontrola nad systemem
Moim zdaniem największą zaletą jest kontrola. W Windows jesteś użytkownikiem systemu zaprojektowanego i kontrolowanego przez Microsoft. Możesz wiele ustawień zmienić, ale nie masz pełnej kontroli nad tym, jak działa system.
W Linux możesz powiedzieć: To jest mój komputer i ja decyduję, jakie usługi działają, dokąd się łączą i jakie oprogramowanie jest zainstalowane.
Możesz np. zrezygnować z:
- konta Microsoft,
- OneDrive,
- Microsoft Store,
- usług reklamowych,
- części usług działających w tle,
- zbędnych usług sieciowych,
- zamkniętych aplikacji Microsoftu.
I co bardzo ważne — możesz sprawdzić, co faktycznie działa.
Koszty systemu
W przypadku większości popularnych dystrybucji Linuxa nie płacisz za system, ale otrzymujesz również
- brak opłat licencyjnych za sam system,
- brak konieczności kupowania kolejnej wersji systemu,
- darmowe aktualizacje bezpieczeństwa,
- dostęp do ogromnych repozytoriów darmowego oprogramowania,
- możliwość instalacji na wielu własnych komputerach bez kupowania kolejnych licencji,
- możliwość korzystania ze starszego sprzętu, który może mieć problemy z wymaganiami Windows 11,
- brak konieczności wiązania systemu z kontem producenta.
I jest jeszcze ciekawszy aspekt. Windows „za darmo” też nie jest całkiem za darmo. Microsoft niekoniecznie pobiera od użytkownika pieniądze za każdą kopię Windows 11. Ekonomiczny model jest szerszy. Windows jest częścią całego ekosystemu Microsoftu, usług, kont, OneDrive, Microsoft 365, Store, reklam i innych usług. Linux ma zupełnie inną filozofię - nie kupujesz systemu, otrzymujesz oprogramowanie, którego możesz używać, kopiować, modyfikować i rozwijać zgodnie z jego licencją.
- Windows 11 → wygoda + komercyjny ekosystem + zależność od producenta,
- Linux → bezpłatność + otwarte oprogramowanie + kontrola + możliwość samodzielnego wyboru ekosystemu
Dlaczego używam Ubuntu 24.04 LTS?
Ubuntu 24.04 LTS ("Noble Numbat") w 2026 roku to wciąż w pełni sensowny i bezpieczny wybór — nie ma powodu do niepokoju. Oto dlaczego:
- Cykl wsparcia LTS - Ubuntu wydaje nową wersję co 6 miesięcy, ale co 2 lata pojawia się edycja LTS (Long Term Support), która dostaje znacznie dłuższe wsparcie. Wersje LTS otrzymują pięć lat standardowego wsparcia obejmującego rdzeń systemu, a Canonical oferuje też Expanded Security Maintenance (ESM) przez subskrypcję Ubuntu Pro, która wydłuża wsparcie o kolejne pięć lat — łącznie do dziesięciu lat.
- Konkretnie dla 24.04 - Canonical podaje standardowe wsparcie bezpieczeństwa do maja 2029 roku, a Ubuntu Pro wydłuża je do maja 2034, przy czym dodatek Legacy może przesunąć to jeszcze dalej, do maja 2039. Jesteś więc dopiero w pierwszej trzeciej okresu wsparcia.
Dlaczego to dobry wybór, a nie "zaległość"?
- 24.04 to sprawdzona, ustabilizowana wersja — mniej niespodzianek niż w świeżo wydanych edycjach. Na sierpień 2026 wciąż aktywnie łatane są linie 26.04, 24.04 i 22.04 — czyli 24.04 jest jedną z trzech oficjalnie wspieranych gałęzi.
- Wersje pośrednie (interim, np. 25.10) mają dużo krótszy cykl życia — dostają tylko dziewięć miesięcy aktualizacji, zanim trzeba je wycofać, i są przeznaczone dla osób chcących najnowszych pakietów kosztem aktualizacji dwa razy w roku. LTS jest wygodniejsze dla kogoś, kto nie chce ciągle przeinstalowywać systemu
Czy warto migrować na 26.04?
- Niekoniecznie teraz. Dla ustabilizowanych środowisk na 24.04 LTS zaleca się utrzymanie tej wersji dopóki jest wspierana i zaplanowaną migrację według przetestowanego harmonogramu, a nie nieplanowaną zmianę — 26.04 warto rozważać głównie przy nowych, długoterminowych wdrożeniach.
W skrócie: używanie 24.04 LTS w 2026 roku to nie "zaległość", tylko typowe zachowanie dla kogoś, kto ceni stabilność — masz jeszcze co najmniej 3 lata darmowego wsparcia (do 2029), a przy Ubuntu Pro nawet do 2034/2039.
Linux nie jest automatycznie prywatny, o tym pamiętajmy
- Linux + Chrome + konto Google + Facebook + WhatsApp + Spotify + Dropbox + synchronizacja wszystkiego z chmurą - nie daje szczególnie prywatnego komputera.
Natomiast:
- Linux + Firefox/Brave + Proton VPN + własny DNS + Nextcloud + ograniczenie kont chmurowych - może stworzyć bardzo interesujące środowisko prywatnościowe.
A co z bezpieczeństwem?
Tu sytuacja jest bardziej złożona. Linux nie jest magicznie bezpieczniejszy od Windows. Ale ma kilka cech bardzo korzystnych dla użytkownika świadomego bezpieczeństwa:
- bardzo rozbudowany model uprawnień,
- repozytoria oprogramowania,
- szybkie aktualizacje bezpieczeństwa,
- możliwość ograniczenia usług,
- możliwość pełnej kontroli nad firewallem,
- możliwość szyfrowania dysku,
- brak konieczności korzystania z konta producenta systemu,
- ogromna możliwość konfiguracji.
Linux pozwala bardziej świadomie zbudować własny model bezpieczeństwa.
