Volkswagen Kübelwagen – Historia i charakterystyka
Wstęp
Volkswagen Kübelwagen, oficjalnie oznaczony jako Typ 82, to lekki samochód terenowo-rozpoznawczy, produkowany przez niemiecką firmę Volkswagen w latach 1940–1945 na potrzeby armii III Rzeszy (Wehrmachtu). Był niemiecką odpowiedzią na amerykańskiego Willys MB (Jeepa), choć koncepcyjnie różnił się od niego diametralnie. Jego nazwa „Kübelwagen” pochodzi od niemieckiego słowa Kübelsitzwagen – pojazd z wiaderkowymi siedzeniami, co nawiązywało do wczesnych, odkrytych samochodów wojskowych.
Historia powstania
W latach 30. XX wieku niemieckie wojsko poszukiwało lekkiego, prostego i niezawodnego pojazdu terenowego dla jednostek zmotoryzowanych i spadochroniarzy. W 1936 roku Ferdinand Porsche otrzymał zlecenie od Heereswaffenamt (Urzędu Uzbrojenia Wojsk Lądowych) na zaprojektowanie takiego samochodu.
Porsche, wykorzystując już opracowaną koncepcję „Garbusa” (VW Typ 1), postanowił stworzyć jego militarną wersję. Pierwsze prototypy oznaczono jako Typ 62, a po testach i modyfikacjach (m.in. wzmocnienie zawieszenia, zmiana przełożeń) w 1940 roku weszła do produkcji seryjna wersja Typ 82.
Produkcja trwała do końca wojny w 1945 roku, a łącznie zbudowano około 50 435 egzemplarzy (niektóre źródła podają nieco wyższe liczby). Pojazdy te służyły na wszystkich frontach – od Afryki Północnej po Rosję, od Normandii po Bałkany.
Charakterystyka techniczna
Nadwozie i konstrukcja
- Typ nadwozia: Otwarte, czterodrzwiowe (drzwi można było zdjąć), z płóciennym składanym dachem i składaną szybą przednią.
- Materiał: Blacha stalowa (nie tyle pancerna, co zwykła), tłoczona i spawana na ramie centralnej (tzw. platform frame – sztywna podłoga z podłużnicami).
- Masa własna: ok. 715 kg (lekki jak na pojazd wojskowy).
- Rozstaw osi: 2400 mm.
- Silnik: Czterocylindrowy, bokser, chłodzony powietrzem, umieszczony z tyłu.
- Pojemność: 985 cm³ (później 1131 cm³ w wersji Typ 82/2).
- Moc maksymalna: 23,5 KM (później 25 KM) przy 3000 obr./min.
- Skrzynia biegów: 4-biegowa manualna (biegi 1-3 zsynchronizowane, bieg wsteczny).
- Napęd: Tylny (na tylną oś) – uwaga! Kübelwagen nie miał napędu na wszystkie koła (z wyjątkiem nielicznych wariantów eksperymentalnych). Mimo to, dzięki lekkiej konstrukcji i dużemu prześwitowi, radził sobie znakomicie w terenie.
- Zawieszenie przednie: Wahacze poprzeczne z drążkami skrętnymi.
- Zawieszenie tylne: Oś sztywna z drążkami skrętnymi.
- Prześwit: ok. 280 mm (dzięki podniesionej tylnej osi).
- Koła i opony: Specjalne opony terenowe 5,25-16 lub 6,00-16 (często z bieżnikiem bagiennym). Na piaskach Afryki stosowano szersze opony „piaskowe”.
- Prędkość maksymalna: ok. 80 km/h (na szosie).
- Zużycie paliwa: ok. 9-12 l/100 km (benzyną niskooktanową).
- Głębokość brodzenia: do ok. 50 cm.
- Kąt nachylenia: zdolny pokonać wzniesienia do 24°.
Dzięki umieszczeniu silnika z tyłu, Kübelwagen miał doskonały rozkład masy (tył obciążony, przód lekki) – co pomagało w pokonywaniu piaszczystych i błotnistych nawierzchni. Koła nie grzęzły tak łatwo jak w klasycznym pojeździe z silnikiem z przodu. Dodatkowo, płaskie dno pozwalało ślizgać się po śniegu lub mule.
Warianty i zastosowania
- Typ 82/1 – Kübelwagen z nadwoziem terenowo-sportowym (nieliczny).
- Typ 82/2 – wersja z silnikiem 1131 cm³ (większa moc).
- Typ 82/3 – pojazd łączności z dodatkowym wyposażeniem radiowym.
- Typ 82/5 – wersja rozpoznawcza z maskowaniem termicznym (eksperymentalna).
- Typ 87 – napęd na 4 koła (Allrad) z tylną osią na sztywno – rzadki (ok. 500 szt.).
- Typ 86 – wersja na kołach z oponami pancernymi (do jazdy po torach).
- Schwimmwagen Typ 166 – pływająca wersja Kübelwagena (produkowana od 1942, z napędem na 4 koła i śrubą napędową)
Kübelwagen pełnił rolę pojazdu łącznikowego, rozpoznawczego, do przewozu oficerów, ciągnięcia lekkich dział (np. 3,7 cm PaK 36) oraz ewakuacji rannych (2 nosze).
Porównanie z Jeepem Willys MB
- VW Typ 82 Kübelwagen | Willys MB (Jeep)
- Napęd tylny 4x2 | 4x4
- Silnik 23,5 KM, chłodzony powietrzem | 60 KM, chłodzony cieczą
- Masa 715 kg | ok. 1100 kg
- Ładowność ok. 450 kg | ok. 500 kg
- Zdolność terenowa bardzo dobra (dzięki lekkiej konstrukcji i rozkładowi mas) | doskonała (dzięki 4x4)
- Niezawodność wysoka (silnik bez chłodnicy, mało awarii) | wysoka
Kübelwagen nie dorównywał Jeepowi pod względem napędu na wszystkie koła, ale przewyższał go prostotą konstrukcji, łatwością uruchamiania w mrozie (brak płynów chłodzących) i niezawodnością na piaszczystych terenach (Afryka).
Znaczenie historyczne
Kübelwagen stał się symbolem niemieckiej wojskowości lat 1940–45, obok czołgów Panzer i motocykli BMW z bocznym wózkiem. Był pojazdem łatwym w obsłudze, produkcji i naprawie. Po wojnie, wersje cywilne (np. VW Typ 181 „Kurierwagen” lub „Thing” w USA) produkowano w latach 60. i 70. XX wieku – bezpośrednio nawiązywały do Kübelwagena.
Dziś zachowane egzemplarze Typ 82 są bardzo cenionymi eksponatami muzealnymi i pojazdami kolekcjonerskimi.
Ciekawostki
Kübelwagen nie miał zamka w drzwiach – zamiast tego używał pasków skórzanych do przytrzymywania drzwi.
W testach terenowych w Afryce Północnej Kübelwagen często okazywał się lepszy od Jeepa na miękkim piasku, mimo braku 4x4.
Podwozie Typ 82 posłużyło również do budowy transportera opancerzonego Kubelpanzer (nieliczne egzemplarze).
Większość Kübelwagenów malowano na Dunkelgrau (ciemnoszary) do 1943 roku, później na Dunkelgelb (ciemnożółty) z zielonymi lub brązowymi plamami maskującymi.
Podsumowanie
Volkswagen Kübelwagen to doskonały przykład pragmatycznej niemieckiej inżynierii wojskowej. Choć z założenia był pojazdem prostym, tani i pozbawiony zbędnych udogodnień, jego właściwości jezdne w terenie, niezawodność i łatwość naprawy sprawiły, że zasłużył na szacunek zarówno sojuszników, jak i przeciwników. Był prawdziwym koniem roboczym Wehrmachtu – i pozostał jednym z najbardziej rozpoznawalnych pojazdów II wojny światowej.
Czytaj i oglądaj także: